سایین قالا(شاهین دژ) حاققیندا بیلدیکلریم1
چاغداش تبریزلی (13.04.09)
سایین قالا (شاهین دژ) شهریستانی غربی آذربایجان ایالتینه تابع اولان 14 شهریستاندان بیریسی دیر. مغوللارین حاکمیتی دؤورونده مراغه شهرینین ایدارهچیلیگینده اولان سایین قالا، قوشاچای (میاندوآب) شهریستانینین 60 کیلومتر جنوبشرقینده یئرلشیر. سایین قالانین جنوب شرقینده تیکان تپه (تکاب)؛ شرقینده ماراغا،قرهآغاج و هئشترییه باغلی اولان کندلر و جنوب غربینده ایسه بیگ کندی (بوکان) شهریستانی یئر آلیر.
"سایینقالا" آدی بیر سیرا عالیملرین فیکرینجه شاهیندژ آدینین عربلشمیشی دیر.همین عالیملر و یا بو فیکیرده اولانلار اؤز اثرلرینده بو شهرین آدینی "صائین قلعه" شکلینده یازیبدیرلار. آنجاق بیز سایینقالا آدینین دوغرو اولدوغونا ایناناراقدان سایینقالاـنین بیرینجی بؤلومونو یعنی "سایین" سؤزونو اورادا یاشایان تورکدیللی خاقلارین دیلینده اولان سایین سؤزو ایله علاقهلی اولدوغونا اینانیریق. بو سؤز: پاک،محترم،بؤیوکو اولو دئمک دیر. ایکینجی بؤلومو ایسه قالا یعنی قلعه و دژ آنلامیندا نظره آلساق، بیر یئرده مقدس قالا، احتراملی و قوجامان قالا(قلعهمقدس) سؤزو اورتایا چیخاجاق دیر. (قالاماق فعلیندن قوپوما بیر سؤز دیر و آنلامی اوستـاوسته ییغماق:انباشتن دیر. بیلدیگینیزهگؤره قدیم قالاـلار داشلارین اوستـاوسته قالانیلماسی ایله یاپیلیردی.)
سایین قالا بؤلگهسی اورمو گؤلونون جنوبوندا یئرلشن ان قدیم یاشاییش مرکزلریندن اولوبدور. ایلکین آراشدیرمالارا گؤره سایین قالانین اون مین ایلدن آرتیق یاشی وار. دوشونورک اونلارجا باستانی تپه و قدیم اینسانلار طرفیندن سیغیناجاغا چئوریلن ماغارالار، آرخئولوژیک قازینتیلار لا آراشدیریلمالی و قدیم تاریخیمیزین قارانلیق صحیفهلری، اورتایا چیخان یئنی بلگهلرله ایشیقلانمالی دیر. سایینقالادا داغیلماق تهلوکهسی ایله البهیاخا اولان تاریخی آبیده و تیکیلیلرین بیر قیسمیدا ایسلامدان سونرایا عایید دیر. ائلخانلی، آغقویونلو، قاراقویونلو، صفوی و قاجار دؤوروندن گونوموزه قدهر آیاق اوسته قالماغی باشاران اونلارجا بیناو تیکیلی همیده بو بؤلگهنین موختلیف تاریخی دؤورولرده اؤلکه یؤنتیجیلرینین دیققتیندن یان کئچمهمهسیندن خبر وئریر.
جیغاتی (زرینه رود) چایینین شرقی ساحیلینده تیکیلن قوجامان سایینقالا شهرینین دنیز سوییهسیندن اولان یوکسکلیگی(ارتفاع از سطح دریا) 1360 متره چاتیر. بو شهریستان 2097 کیلومترهلیک بیر مساحته مالیک دیر. ایدارهچیلیگی 2 بؤلمهدن(بخش مرکزی و بخش کشاورز) عیبارت اولان بو شهریستانین وار اولان کندیستانلاریندان اوچو مرکزی بؤلمهیه، ایکیسی ایسه کئشؤوور (کشاورز) بؤلمهسینه عایید دیر. مرکزی بؤلمهیه عایید کندیستانلار: ماحمودجوق (محمودآباد)، هولاسوو صافاخانا آدلارینی، کشاورز (کئشؤوور) بؤلمهیه عایید کندیستانلار: کئشؤوور مرکزلی کشاورز و سِئوری مرکزلی چهاردولی آدلارینی داشییرلار.
13کندی بوشادیلمیش، توپلام 175 کندی اولان سایین قالا شهریستانینین جمعیتی، 1375جی ایلین نفوس ساییمینادا(سرشماری) ، 104598 نفردن عیبارت اولدوغو بیلدیریلمیشدیر. آرتیرماق لازیم دیر کی سون ایللرده کئشؤوور (کشاورز) و اَجیرلی (آجرلو)یه باغلی 57 کندین ایدارهچیلیگی قوشاچای (میاندوآب) شهریستانینا وئریلیب دیر. بو قوپوش، ایران میللی آمار مرکزینه باغلی اولان سایتـین وئردیگی آمارلاردادا اؤز عکسینی تاپاراق، 1385 جی ایلده بو شهریستان نفوسونون 89359 نفره چاتماسیندان خبر وئریر.
سایین قالا شهریستانینین توپلومقاریشیمی(ترکیب جمعیتی) بیر نئچه کورد کندین خاریجینده،تمامن آذربایجان تورکلریندن عیبارت دیر. هابئله سایین قالا؛ افشارلارین، شاهسئونلرین، قاراپاپاقلارین همیده شیعه مذهبینه اینانمیش، ایرانی دیللی دئییشیکـ دئییشیک بوُیلاردان اولان چهاردولی، زعفرانلو(زاخورانلی)، موسولانلی و ساییرهنینده یوردو ساییلیر. سونوندا بونودا آرتیرماق گرهکیرکی بو شهریستاندا چوخونلوغون(اکثریت) دیلی آذریتورکجهسی دیر اوستهلیک آدینی چکدیگیم بویلاریندا (تیره، اقوام) بیربیری ایله اولان ایرتیباط دیللی آذریتورکجهسی دیر. بو شهریستانین ان بؤیوک کوتلهسی شیعه مذهبینه، میللیتجه چوخو کورد اولانلارسا سّنی مذهبینه اینانان مسلمانلاردان دیرلار.یئردن قالان بؤلومو ایسه زرتشت، کلیمی و مسیحی دیرلر.( مسلمان: 99.89% ـ زرتشت: 0.03% ـ کلیمی و مسیحی: 0.08 %)
سایین قالانین اقلیمی حاقدا بو قدهر دئمک اولارکی اورتالاما ایللیک 331 میلی مترهلیک یاغینتیسی ایله یایـیین ان قیزمار چاغلاریندا صیفیردان یوخاری 36 درجهدن اوسته قالخمایان، قیشین ان سرت و دوندوروجو گونلرینده ایسه صیفیردان آشاغی 15 درجهدن آلتا یئنمهین نیسبتن قورو، مولاییم و بیر سؤزله اورتا اؤلچولو بیر هاواسی واردیر.
سایین قالانین سایا گلمهین داغلاریندان بیر نئچهسینین آدی و یوکسکلیگی بونلاردان عیبارت دیر:
اؤکوز اولان : سایین قالانین 34 کیلومتر شمال شرقینده یئرلشیر و 2917 متر یوکسکلیگی دیر.
اؤته داغی: : سایین قالانین 25 کیلومتر جنوب شرقینده یئرلشیرو 2550 متر یوکسکلیگی دیر .
اوزون دره: سایین قالانین 21 کیلومتر جنوبوندا یئرلشیر و 2698 متر یوکسکلیگی دیر .
تکه قیه سی: سایین قالانین 29 کیلومتر شمال شرقینده یئرلشیر و 2710 متر یوکسکلیگی دیر.
خسروخان داغی: سایین قالانین 14 کیلومتری جنوب شرقینده یئرلشیر و 2429 متر یوکسکلیگی دیر .
سابلاخ داغی : سایین قالانین 17 کیلومتری شمال شرقیینده یئرلشیر و 2492 متر یوکسکلیگی دیر .
سوفره سالان داغی: سایین قالانین 21 کیلومتری شرق یئرلشیر و 2710 متر یوکسکلیگی دیر.
قازما داغی : سایین قالانین 29 کیلومتری شمال شرقیینده یئرلشیر و 2775 متر یوکسکلیگی دیر .
ماحمود خان داغی : سایین قالانین 27 کیلومتری شمال شرقینده یئرلشیر و 2610 یوکسکلیگی دیر.
یای قاری: سایین قالانین 36 کیلومتری شمال شرقینده یئرلشیر و 2941 متر یوکسکلیگی ایله بو شهریستانین ان هوندور داغی حساب اولونور.
سایین قالا شهریستانینین دؤرد بیر یانی دیققتچکیجی تپهلر له دولودور. یئرلی اهالی آشاغیدا بیر نئچهسینین آدی چکیلهجک اولان تپهلرین، قدیم اینسانلار طرفیندن تؤکولدویونون اینانجیندادیرلار : یاریم قالا تپه سی، قره داش تپهسی، داوشان تپه، خانیم جان تپهسی، ساری کمر تپهسی، لومبه تپه، کول تپه و...
سایین قالانین تایسیز طبیعتی، درمان و صنعتده ایشلهنن جئیر(وحشی)بیتکیلرین او جوملهدن: شیرینبیان، یارپیز، ماهمیزلالا، شووهرن، باغایارپاغی، کهلیکاوتی، بَلگهنَسیر بویمادَرن، داغمرزهسی، گَوَهن، کیتیرگه و سایرهنین هارداسا هر بیریئرینده گؤیرمهسینه سبب اولور. همنهمن هر یئرینده راستگلینن داغ آغاجلاریندان دا جئیر بادام، یئمیشانین و ایتبورنونون آدینی چکمک اولار.
1375جی ایلین آمارلارینا گؤره سایین قالا شهریستانینین وئریملی تورپاقلاریندان ایستئحسال اولونان چئشیدلی اکین محصوللارین چکیلری بونلاردان عیبارت دیر: بوغدا(46505 تون) ـ آرپا(229 تون) ـ یئم(75562 تون) ـ قند چوغوندورو(12826 تون) و... هابئله بو شهریستان، غربی آذربایجان ایالتی سویهسینده مالدارلیق ساحهسیندهده چوخ قاباقجیل گؤرونور، ائلهکی بو ایالتین مالـ قارا بسلهین واحیدلرینین یوزدهـاونبیری(11%) بو شهریستاندا چالیشیر بو بیرحالدا دیرکی بو شهریستان بوتون استان مساحتینین تکجه 7.6% ـینی اؤزونه ایختیصاص وئریر.
سایین قالانین ایقتیصادی دورومو(وضعیتی) هئچده اورهک آچان دئییل. منفور شاه دؤورونده بوتونلوکله یادیرغانان بو بؤلگه، ایران ایسلام اینقیلابیندان سونراکی ایللرده کورد تئروریست قروپلاشمالارینین آذربایجان تورپاقلاریندا درهبیگلیک لرینه قارشی هابئله 8 ایللیک ایران ـ عیراق ساواشیندا بوتون جانلاـ ماللا ووروشدوغو هرکسه بللی دیر.اودورکی دوشونوروک کی بو قهرمان خالقین پایی بو قدهرده اولمامالی دیر.
طاغوت دؤوروندن سونرا سایینقالادا اولان ایشسیزلیگی اورتادان قالدیرماق اوچون بیرسیرا یئرلیلرینده مادی یاردیملارینی نظره آلماق شرطیایله صنعتی شهرک تیکیلدی(تاسیس:1375 سهامی خاص) .بو صنعتی شهرک ایشسیزلیگی نیسبی اولارق آرادان آپارماقلا یاناشی همیده یئرلیلرین ایشتاپماق اومودو ایله اورمیه،تبریز،تهران و دیگر شهرلره اولان کؤچلرینی جیددی شکیلده اؤنلدی. آمما داها اؤنملی اولان مساله بودورکی بؤلگهنین پوتانسییل چیخارلاری توریست صنعتینه آرتیقراق دیققت یئتیرمگی طلب ائدیر.
سایین قالالیلار داها چوخ اکینچیلیک، مالدارلیق و الایشلری ایله کئچیملرینی ساغلاییرلار. یئری گلمیشکن سایین قالادا یایقین اولان الایشلری بارهسینده بیلدیکلریمی سیزلره چاتدیریم: اؤلکهمیزین بو بؤلگهسی قدیم دؤورلردن قالمیش ال ایشلرینی قورویوب یاشاداراق بوگونه کیمی گتیریب چیخارمیشدیر. بونلارین باشیندا گلهنی افشار خالچالاری دیر. خالچا، کیلیم، کئچه، بزهکلی و ناخیشلی یون جورابلار، الجکلرو... بو شهریستانین الایشلری ساحهسینده باشلیجا ایستئحصاللاریندان ساییلیر.
بو بؤلگهده یاشایان اینسانلارین یاشامطرزی و مدنییتی حاققیندا بوقدهر دئمک اولارکی بو ساحهده هر نهقدهرده آراشدیرما آپاریلسا و بؤلگهنین فولکلورو هر نهقدهرده توپلانیلسا، زنگینلیگیندن دولایی یئنهده ایشین گؤرولمهین و بیتمهین طرفی اوزه چیخاجاق دیر. او اوزدنده فولکلور ساحهسینده چالیشان اینسانلارین دیققتینه چاتدیرماق لازیم دیر کی فولکلور باخیمیندان سایین قالا قدهر زنگین و بوگونهکیمی دَیَرلندیریلمهمیش قالان ایکینجی بیر بؤلگهنین آدینی چکمک مومکون دئییل.
سؤزومون ثبوتوندا تکجه بیر کندده(سِئوری کندینده) عادیجا خالقین دیلینده گزیشن و گوندهلیک ایشلهنن سؤزلردن اؤرنکلر گتیرمکله بو سؤزلرده یاتان گؤزهللیگین فرقینهواراراق، بؤلگهنین فولکلور آچیدان نهقدهر بیکر اولدوغونادا اینانمیش اولاجاغیق.
"قیرجان": خرچنگ دئمک دیر.
"تِئشی باشی"( Teşi başı): سنجاقک دئمک دیر.
"اَرسین بوغاز": قو قوشو دئمک دیر.
"قاواخ": آنادولودا "Kavak" کیمی ایشلهنن بوسؤز قلمه(تبریزی) آغاجی دئمک دیر.
"قََری ننه": عنکبوت:تورآتان:هؤرومجک دئمک دیر.
"جین چاناغی": حلزون دئمک دیر.و...
سایین قالالیلارین نه قدهر ادبیاتسئور اولدوقلارینی بو شهرین کیچیکلیگینی نظره آلاراق 1372دن بوگونهقدهر آردی کسیلمهدن قورولان شعر آخشاملاریندان دوشونمک اولار. بو شهرین آدلیم شاعیرلریندن، شعرلری اکثر سایین قالالیلارین دیللر ازبری اولان دَیرلی شاعیر "محمدسعید افضلی" نین آدینی چکمک اولار؛ قوشوب چاپ ائتدیگی"بیر قوجاق سئوگی" آدلی شعر توپلوسونا اؤن سؤز یازان اوستاد شئیدا دئمیشکن: " افضلینین شعرلری آخیجی، ساده و اورهک اوخشایان دیر...". " مجنون" تخلص لی شاعیرین شعری ایله سؤزومه سون قویورام.
جهد قیلدیم سیرریمی جان ایچره پنهان ائیلهیم
یوخ، گرهکدیر دردیمی معشوقه عنوان ائیلهیم
سایین قالا(شاهین دژ) حاققیندا بیلدیکلریم2
2
سایین قالا(شاهین دژ) شهری داغلیق بؤلگهده یئرآلدیغی اوچون هابئله جیغاتی(زرینهرود)چایینا قوینوندا یاتاخلیق ائتدیگی اوچون تایسیز طبیعته، اکینچیلیگه الوئریشلی دوزنلیکلره و یاشیل اوتلاقلارآ مالیک دیر. ائله بو گؤزهللیکلر دیرکی هر زمان کؤچری خلقلرین دیققتینی جلب ائدهرک زاخورانلی، شاغی، چَهردولی و کوردلری بورالارا چکمیش و سایینقالانین دؤرد بیر یانیندا مسکونلاشدیرمیشدیر.
تاریخ عالیملرینین سؤیلهدیکرینه گؤره، قدیم مدنییتلرین ایزینی، آخارلی چایلارین اولدوغو هر بیریئرده تاپماق اولار. بو سؤزون ثبوتوندا اسکی سومئر و بابیل مدنییتینین دجله و فرات چایلارینین یاخینلیغیندا و قدیم مصر مدنییتینین نیل چایینین یاخینلیغیندا اورتایا چیخیشلارینی اؤرنک گتیریرلر. او زامان جیغاتی(زرینه رود) چایینین شرقی ساحیلینده یئرلشن سایینقالا شهری بو عالیملرین یوخاریدا گتیریلن سؤزولرینه ایستیثنا گتیرمیر.
سایینقالا و چئورهکندلرینین قورونماسی گرهکن اونلارلا تاریخی آبیدهسی اولماسینا راغمن هله بو گونه کیمی اونلارین قورونماسینا داییر هر هانکی جیددی بیر آددیمین آتیلماسینا شاهید دئییلیک.
ایشاره ائدیلن تاریخی آبیدهلرین بیر نئچهسینی اؤرنک کیمی گتیرمکله همیده سؤزوموزه ثبوت قازاندیرماغا چالیشیریق:
· عَقَرَبلی کندینین داش چیزگیسی نه اینکی اؤلکهمیزین بلکه بوتون دونیا تاریخینین تایسیز نمونهلریندن بیریسی دیر. یاشی 10 مین ایل گومان ائدیلن بو داش چیزگی(سنگ نگاره) ان اسکی اینسانلارین اووچولوق(شکار) صحنهسینی عکس ائتدیرن نادیر بیر اثر دیر. بو داشچیزگی قدیم سایینقالالیلارین او دؤوروده آتلاری اهلیلشدیرهرک گوندهلیک یاشاملارینا یارار وئرهجک بیر شکیلده یعنی آتلاری اووچولوغو راحاتلاشدیرماقدا قوللانمالارینی (ایستیفاده ائتمهلرینی) گؤستهریر.
· میلاددان اؤنجه 1.جی مین ایللیکلردن قالمیش بیبیکندینین اویولموش ایچایچه اوتاقلاری و اونلارا بزهک قاتان تاقچا و تیراسلار او زامانکی اینسانلارین یاشام طرزیندن حئکایت ائدیر. سرت قایالارین باغرینی دئشهرک اؤزلرینه بیر سیغیناق یاپان قدیم سایینقالالیلارین مؤعجیزهوی ایرادهلرینی عکس ائتدیرن بو دخمهنین گیریش حیصهسینده اینجهلیکله یونولموش داشدیرهکلر اینساناوغلونون سارسیلمازلیغینی سرگیلهییر.
· یاشی میلیون ایللره اوزانان جوشآتی(جوشاطو) کندینین طبیعی ماغاراسی اینسان یارانیشیندان داها سونراکی مین ایللیکلرده قدیم اینسانلار طرفیندن سیغیناجاغا چئوریلمیشدیر. بو ماغارانین یاخینلیغیندا تیکیلین تخمینن 3 مین ایللیک قاراوولخانا و حاصار قالینتیلاری بوتون بو دئدیکلریمیزی تصدیقلهییر.
· سایینقالا شهرینین ایچینده اولان باستانی تپهلرین بیریسی ده "قاپانتپه" آدلانیر. ایلکین و بوگونهکیمی یاریمچیق قالان آرخئولوژیک آراشدیرمالارا گؤره 7 مین ایللیک مدنییتین قالینتیلارینی اؤزونده باریندیران بو تپه، نه یازیق کی رسمی اورقانلار طرفیندن قورونماسیز قالاراق حریمینده تیکیلن مسکونی بینالاریندا وئردیکلری ضرر پاییندان نسیبینی آلیبدیر.
· قیز کؤرپی: ائلخانلیلار دؤورونده تیکیلمیش اولان بو کؤرپو اؤتون ایللره کیمی سایین قالالیلاری جیغاتی چایینین بوتاییندان اوبیری تایینا آتلادیردی. سایین قالانین تخمینن 7 کیلومتر جنوبوندا(تیکان تپه یولوندا) "قیز کؤرپی" کندیدنده قالیتیلارینا راست گلینن بو تاریخی کؤرپو، کئچن ایللرده داشقین سئللرین نتیجهسینده خسارت گؤرهرک قوللانیلاماز(غیر قابل استفاده) دوروما دوشوبدور.
· سایین قالا شهرینین ایچینده اولان تاریخی قالالار، ائلخانلیلار دؤورونده شهره سالدیران دوشمنلرین یورویوشلرینی انگللمک مقصدی ایله تیکیلدیکلری گومان ائدیلیر. بو گونلری تپه شکلینه دؤنومش اولان بو قالالارین قالینتیلاری شهره قوناق گلنلرین دیققتیندن یان کئچمیر.
· کؤهنه حامام: قاپان کوچهسینده(خیابان شهید باکری) اولان بو کؤهنه حامامین یاشی قاجارلارین حؤکم سوردوگو ایللره قاییدیر.آنجاق تأسسوفلر اولسون کی بو گونلری بو کؤهنه حامام داغیلمیش دورومدادیر.
· یئرلی اهالییه گؤره سایین قالانین تاریخی بازاری کیمی تانینان و قاجار تیکیلیلرینه خاص اولان معمارلیق اوسلوبو ایله شهرین اورتاسیندا گؤزه چارپان بو بینا کرپیج گؤرونوشو و اوزهرینده ایشلنن اینجه ناخیشلار لا سایینقالایا قوناق گلنلری بیر آنلیق دا اولموش اولسا دایاندیریب اؤزونه چکیر. تاوانی تمامن چؤکمش اولان بو بینانین مرممتی اوچون بو گونه کیمی هئچ بیر ایش گؤرولمهییب. دوشونوروک بئله لاقئید قالماق بو بینانین اوچماغینا گئریساییم (شمارش معکوس) باشلاتماق دئمک دیر.
سایین قالا و چئوره کندلرینده اولان تاریخی آبیدهلر سایا گلمزدیر. اودورکی مسئوللارین بو بؤلگهیه یؤنهلیک دیققتینی داها آرتیق طلب ائدیر. دوشونوروک آبیده آزلیغی و یا تاریخی باخیمدان دیرسیزلیک کیمی یئرسیز بهانهلری اؤنه سورمک ، آنجاق بو بؤلگهنین تاریخی آبیدهلرینین محو اولونماسینا سورعت قازاندیراراق، سایینقالانی کیملیکسیزلشدیرمک و سونوندادا اؤلکهمیزه قنیم کسیلمیشلرین دییرمانینا سو قوشماق دئمک دیر .
بیلدیگینیز کیمی همیده سایین قالانین جنوبشرقینده تیکانتپه(تکاب) شهری یئرلشیر و تیکان تپهنینده 42 کیلومترلیگینده سوغورلوق (تخت سلیمان) آدیندا تاریخی و باستانی سیرا آبیدهلری یئرآلیر. بو تاریخی آلان تاریخین ماننا، ساسانی، حتی ایسلامدان سونرا ائلخانلی دؤورولرینی دَیَرلی تیکیلیلرله اؤزونده عکس ائتدیرن تاریخی محوطه دیرکی 1382جی ایلده یونسکوـنون قورونماسی گرهکن آبیدهلرینین لیستهسینده قئیده آلینیب دیر. هر ایل مینلرله خاریجی تاریخچی و عادیجا توریست بو تاریخی محوطهنی گؤرمک مقصدی ایله اؤلکهمیزه گلیرلر. قونشو تورکیه اؤلکهسینین میللی گلیرلرینین چوخ بؤیوک حیصهسینین توریست صنعتیندن تامین اولدوغونو نظره آلساق دوزگون برنامه تؤکمک شرطی ایله بو تاریخی محوطهنین اؤلکهمیزین اؤزهللیکلهده جیددی ایقتیصادی بحرانلا البهیاخا اولان تیکانتپهنین ایقتیصادی دیرچهلیشینده چوخ بؤیوک قاتقیسی اولاجاغینا اینانیریق. اوستهلیک سایینقالانیندا تیکانتپهیه گئدهن یولون اوستونده اولدوغو ، سایینقالا اوچون بیر امتیاز ساییلیر. او زامان سایینقالانین اونلارجا تاریخی و طبیعی دیرلره مالیک اولان گؤرملی آبیده و یئرلری بیر تهر تانینمالی و قورونما چنبهرهسینه آلینمالی و ان سونوندا خاریجی توریستلره و داخیلی گزهگنلره تانیتدیریلمالی دیر. باشقا یؤندن باخیلدیقدا مسالهنین حللیندهکی گرهکلیلیک اورتایا چیخیر ،ائلهکی تیکانتپهیه گئدن یولچو(مسافر) و توریستلر حرکتزولاغینی دئییشدیرمهدن سایینقالا و چئورهکندلرینه راحاتجاسینا اولاشاراق اورادا اولان گؤرملی یئرلریده گؤزدن کئچیردیکدن سونرا تیکانتپهنین تختسولئیمانـینا سووشمالاری، سایینقالانین ایقتیصادینا بؤیوک فایدالار وئره بیلر. بو همیده توریستلرین کؤنلونهیاتاجاق، نهیهکی اونلار سادهجه تخت سولئیمانی دئییل همیده سایینقالانین(شاهیندژ) تایسیز طبیعتی و تاریخی تیکیلیلری ایلهده تانیش اولاجاقلار.
***
هر میللتین قدیملیگینی او میللته خاص اولان تاریخی آبیدهلر ثبوت ائدیر. اوزاق کئچمیشیمیزی گونوموزده جانلاندیران آبیدهلر، همیده بیزیم او تورپاقلارآ نه زاماندان بری هئگومون(حاکم) اولدوغوموزو بیلدیریر. قالانان داشلار، هؤرولن دووارلار و تیکیلن آبیدهلر میللی کیملیگیمیزین داشلاشمیش بلگهلری(سندلری) دیر.
کئچن اون ایللیگه کیمی "سِئوری" کندینین مزارلیغیندا 4 قوچ داشی و "جهنمـبهشت" آدی وئریلن چوخ دیرلی مزارداشلاری دیم دیک آیاقدا ایدی. هابئله سِئوری کندینین یولونا قیرقوم(آسفالت) وئریلهنهکیمی او کندین یولونون اوستونده "گلین داشی" دئییلن اینسان بویدا آتلی بیر گلینین داشدان یونولموش هئیکلی توخونولمامیش قالمیشدی. ایندی اونلارین هئچ بیریسیندن اثرعلامت قالماییب دیر.بو او دئمکدیر کی بوگونلری او کندین قدیملیگینی ثبوت ائدهجک هئچ بیر اثر یوخدور. اودورکی فیکریمیزجه میراثفرهنگی سازمانی ایله راهوترابریـنین ایش بیرلیگی بئله فاجیعهوی حادیثهلرین تکرارلانماسینی ایمکانسیز قیلاجاق دیر. عکس تقدیرده سادهوبیلگیسیز ایشچیلرین الیایله کندلره چکیلن یوللارین اوستونده یئرلشن تاریخی آبیدهلرین داغیدیلماسی بوندان سونرادا دوام ائدهجکدیر. اونون اوچونده مسئوللاریمیزین دویارلی(حساس) آیریجا یئرلی و یا ان آزیندان بؤلگهنی دوزگون تانیمالاری گرهکلیدیر. یوخسا قالان تپهلر و تاریخی مزارلیقلارین داغیلماسینی گؤزلهییب یادا اونلاری بیرسیرا اوزدنایراق عتیقهقاچاقچیلارینین اومودونا بوراخماق اولماز.
قایناقلار:
1. اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۸۳
2. "ویکیپدیا" وب سیتهسی (http://fa.wikipedia.org)
3. مقاله "فرزندانم مرا دریابید، من شاهین دژم" ـرضا بشارتیـ نشریه مفید شماره 11و10
4. سایت اختصاصی شهرستان شاهین دژ(www.shahindezh.com)
5. بیر قوجاق سئوگیـمحمدسعیدافضلیـانتشارات یاز،ارومیهـچاپ اولسال1384
